Cách gọi tên hợp chất hữu cơ

Cập nhật lúc : 16 : 00 08-06-2016 Mục tin : Hóa học lớp 9

Khi giải quyết các bài tập tính toán hóa học hữu cơ mà đề bài cho tên hợp chất. Cũng như giải quyết các bài tập lý thuyết về hợp chất hữu cơ. Học sinh cần nắm chắc tên gọi của hợp chất, từ đó có thể biết được tính chất đặc trưng của chúng để giải quyết bài tập

 CÁCH GỌI TÊN HỢP CHẤT HỮU CƠ

I. LÝ THUYẾT CẦN NHỚ

1. Tên gọi thông thường.

Không tuân theo quy tắc khoa học nào, thường Open từ xưa và bắt nguồn từ nguyên vật liệu hoặc tên nhà bác học tìm ra, hoặc một khu vực nào đó trong đặc thù của hợp chất đó .

Ví dụ: Axitfomic (axit kiến); olefin (khí dầu); axit axetic (axit giấm),…

2. Danh pháp hợp lý

Gọi theo hợp chất đơn thuần nhất, các hợp chất khác được xem là dẫn xuất của chúng, ở đó nguyên tử H được sửa chữa thay thế bằng các gốc hữu cơ .

Ví dụ:

CH3 – OH : rượu metylic ( cacbinol )CH3 – CH2 – OH : rượu etylic ( metyl cacbinol )

3. Danh pháp quốc tế:

Gọi theo quy ước của Liên đoàn quốc tế hoá học kim chỉ nan và ứng dụng ( IUPAC ) .

a) Dựa vào bộ khung C xuất phát từ các hiđrocacbon no mạch thẳng. Các hợp chất cùng loại (cùng dãy đồng đẳng), cùng nhóm chức thì có đuôi giống nhau.

Cụ thể:

Hiđrocacbon no ( ankan ) có đuôi an :

Ví dụ:

CH3 – CH2 – CH3 : propanHiđrocacbon có nối đôi ( anken ) có đuôi en :

Ví dụ:

CH2 = CH – CH3 : propenHiđrocacbon có nối ba ( ankin ) có đuôi in :

Ví dụ:

CH = C – CH3 : propinHợp chất anđehit có đuôi al :

Ví dụ:

CH3 – CH2 – CHO : propanalHợp chất rượu có đuôi ol :

Ví dụ:

CH3 – CH2 – CH2 – OH : propanolHợp chất axit hữu cơ có đuôi oic :

Ví dụ:

CH3 – CH2 – COOH : propanoic .Hợp chất xeton có đuôi ion :- Để chỉ số nguyên tử cacbon có trong mạch chính, người ta dùng các phần nền ( phần đầu ) sau :

Số ng. tử C Phần nền
1 meta
2 eta
3 propa
4 buta
5 penta
6 hexa
7 hepta
8 octa
9

nona

10 đeac
… … … … … … ..

b) Tên của nhóm thế.

Cần quan tâm rằng, trong hoá hữu cơ, toàn bộ những nguyên tử khác hiđro ( như Cl, Br, … ) hoặc nhóm nguyên tử ( như – NO2, – NH2, …, các gốc hiđrocacbon CH3 -, C2H5 -, … ) đều được coi là nhóm thế .- Gọi tên nguyên tố hoặc tên nhóm thế .- Gọi tên gốc hiđrocacbon đều xuất phát từ tên hiđrocacbon tương ứng với phần đuôi khác nhau .+ Gốc hiđrocacbon no hoá trị 1 gọi theo tên của ankan tương ứng bằng cách thay đuôi – an bằng đuôi – yl và được gọi chung là gốc ankyl .

Ví dụ:

CH3 – : metyl, C2H5 – : etyl, …+ Gốc hiđrocacbon chưa no hoá trị 1 có đuôi – enyl so với anken, đuôi – nyl so với ankin và đuôi đienyl so với đien .

Ví dụ:

CH2 = CH – : etilenyl ( thường gọi là gốc vinyl )CH º C – : axetilenyl hay etinyl .+ Gốc hoá trị 2 tạo thành khi tách 2 nguyên tử H khỏi 1 nguyên tử C hoặc tách nguyên tử O khỏi anđehit hay xeton. Gốc hoá trị 2 có đuôi từ – yliđen .

Ví dụ:

CH3 – CH2 – CH = : propyliđen .

c) Các bước gọi tên hợp chất hữu cơ phức tạp:

– Bước 1:

Chọn mạch C chính .Đó là mạch C dài nhất hoặc ít C nhưng chưa nối đôi, nối ba, nhóm thế, nhóm chức, …

– Bước 2 :

Đánh số thứ tự các nguyên tử C ( bằng chữ số ả rập ) trong mạch chính xuất phát từ phía gần nhóm chức, nối đôi, nối ba, nhóm thế, mạch nhánh .Quy tắc đánh số. Ưu tiên đánh số lần lượt theo thứ tự .Nhóm chức → nối đôi → nối ba → mạch nhánh .Đối với hợp chất tạp chức thì ưu tiền lần lượt : Axit → anđehit → rượu .

– Bước 3: Xác định các nhóm thế và vị trí của chúng trên mạch C chính.

– Bước 4: Gọi tên.

+ Trước tiên gọi tên các nhóm thế và vị trí của chúng trên mạch C chính, sau cuối gọi tên hợp chất với mạch C chính .

Chú ý: Mạch cacbon phải liên tục, không có nguyên tố khác chen vào giữa, ví dụ đối với chất 

+ Nếu có nhiều nhóm thế giống nhau thì gộp chúng lại và thêm từ đi ( 2 ), tri ( 3 ), tetra ( 4 ), penta ( 5 ), …+ Theo quy tắc : Con số chỉ vị trí của nhóm thế đặt trước tên gọi của nó, số lượng chỉ vị trí nối đôi, nối ba và nhóm chức ( ở mạch C chính ) đặt ở phía sau .

Ví dụ: Gọi tên các hợp chất sau.

Chú ý: Hiện nay cũng tồn tại một cách gọi tên là đặt vị trí của nối đôi, nối ba, nhóm chức ở phía trước tên gọi.

Ví dụ :CH2 = CH2 : 2 – buten ;CH2 = CH – CH = CH2 : 1,3 – butađien ; …d ) Cho tên gọi, viết công thức cấu trúc :Việc tiên phong là dựa vào đuôi của tên gọi để xác lập chất ứng với mạch cacbon chính .

Ví dụ: Viết CTCT của những chất có tên sau:

+ 1, 1, 2, 2 – tetracloetanTa đi từ đuôi an ( hiđrocacbon no ) → etan ( có 2C ), tetraclo ( có 4 clo thế ở các vị trí 1, 1, 2, 2 ) .Do đó CTCT : CHCl2 – CHCl2 .+ 1 – clo, 2, 3 – đimetylbutanCl – CH2 – CH – CH – CH3CH3 CH3

 

Tất cả nội dung bài viết. Các em hãy xem thêm và tải file chi tiết dưới đây:

Luyện Bài tập trắc nghiệm môn Hóa lớp 9 – Xem ngay

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.